Tasarım Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
Tasarım hakkına tecavüz, bir tasarımın sahibinin izni olmaksızın üretilmesi veya taklit edilmesidir; bu durum tazminat ve cezai sorumluluk doğurur. Tasarım, tescil ile korunan bir sınai haktır ve SMK kapsamındaki hukuki imkânlar için tescil şarttır; tescilsiz tasarım hakları için ayrı imkânlar mevcuttur. Tecavüz fiilleri SMK m.81 hükmünde düzenlenmiştir:
Tasarım sahibinin izni olmadan tasarımın aynısını veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, satmak, pazarlamak.
Lisans sözleşmesiyle tanınan hakları izinsiz genişletmek veya devretmek.
Tasarımın gaspı.
Tasarım Hakkının Gaspı (Çalınması)
Tasarımın gaspı, tasarım hakkı olmayan bir kişinin ürünü kamuoyuna sunması veya kendi adına tescil ettirmesidir (SMK m.71). Hak sahibi, tescil veya kamuya sunumdan itibaren 3 yıl içinde dava açabilir.
Kötü niyet varsa 3 yıllık süre aranmaz; dava her zaman açılabilir.
Tasarım Hakkına Tecavüzde Hukuki İmkanlar
Tasarım hakkına tecavüz hâlinde hem hukuki hem cezai sorumluluk doğar. Tasarım sahibi, öncelikle ihtiyati tedbirle tecavüzün durdurulmasını talep edebilir; ardından tazminat ve ceza yargılaması süreçleri yürütülür. Başlıca hukuki imkânlar şunlardır:
Tecavüzün önlenmesi ve sonuçlarının giderilmesi.
Maddi ve manevi tazminat.
Ceza yargılaması.
Tasarım Hakkına Tecavüzün Tespiti Davası
Tasarım hakkına tecavüzün varlığını ispatlamak için açılır. Kusur veya zarar şartı aranmaz.
Tasarım Hakkına Tecavüzün Önlenmesi (Men’i) Davası
Gerçekleşmek üzere olan veya tekrarlanması muhtemel tecavüz fiillerini önlemek için açılır. Kusur veya zarar şartı aranmaz.
Tasarım Hakkına Tecavüzün Durdurulması Davası
Başlamış ve devam eden tecavüzleri durdurmak için açılır. Mahkemeden taklit ürünlerin toplatılması ve üretimin durdurulması gibi taleplerde bulunulabilir.
Tasarım Hakkına Tecavüz Halinde Tazminat Davaları
Tasarım hakkı sahibi, maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Tazminat için kusurun ve zararın ispatı gereklidir.
Maddi Tazminat ve Yoksun Kalınan Kar
Maddi tazminat, fiili zararı ve yoksun kalınan kârı kapsar. Fiili kayıp; tecavüzü ortadan kaldırma ve itibarı yeniden kazanma masraflarını içerir. Yoksun kalınan kâr üç yöntemden biriyle hesaplanır:
Lisans sözleşmesi yapılsaydı ödenecek ücret.
Tecavüz edenin elde ettiği net kâr.
Tecavüz olmasaydı elde edilecek kazanç.
Tasarım sahibi, bu yöntemlerden kendisi için uygun olanı seçebilir.
Manevi Tazminat ve İtibar Tazminatı
Manevi tazminat, ihlal sürecinde yaşanan psikolojik zorlukların karşılığı olarak ödenen bedeldir. İtibar tazminatı ise tasarımın kötü biçimde taklit edilmesi veya uygunsuz şekilde piyasaya sürülmesiyle oluşan itibar kaybını karşılar.
Tasarım Hakkının Korunması
Tasarım hakkının en etkili korunma yolu TÜRKPATENT nezdinde tescildir. Tescil, yenilikçi çalışmanın size ait olduğunu alenileştirir; SMK kapsamında koruma ve birçok hukuki imkân sağlar. Tasarım koruması başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır; dörder kez yenilenerek toplam 25 yıla kadar sürdürülebilir.
Tasarımın kamuoyuyla paylaşılması da koruma sağlar: paylaşılan tasarım, aksi ispatlanana kadar paylaşana ait sayılır. Kamuoyuyla paylaşılan bir ürün, paylaşım tarihinden itibaren 12 ay içinde tescil edilebilir.
Tescilsiz Tasarım Koruması ve İhlali
Tescilsiz tasarım koruması, ürünün kamuoyuyla paylaşılmasından itibaren 3 yıldır; bu sürenin sonunda koruma sona erer. Bu 3 yıl içinde, tescilli tasarımlara tanınanlara benzer davalar açılabilir. Tasarımın kamuoyuyla paylaşılmasından sonraki 12 ay içinde tescili de mümkündür.
Sonuç
Tasarım hakkına tecavüz, ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Tescilli tasarımlar geniş koruma altındadır; tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması ve tazminat temel hukuki yollardır. Tescilsiz tasarımlar da sınırlı süreyle korunur.
Tasarım sahiplerinin haklarını koruyabilmesi için tescil ve hukuki destek önemlidir. Delil toplama, ihtar, dava ve takip aşamaları avukat ve marka vekili kadromuzla yürütülür.