Firma isim tescili, işletme adının hangi hukuki araçla korunacağını belirleyen bir konudur. Türkiye’de günlük dilde firma isim patenti şeklinde arama yapılsa da patent, teknik buluşlara ilişkin bir sınai mülkiyet hakkıdır. İşletmeyi piyasada ayırt eden ad veya işaret için başvurulan yol ise çoğu durumda marka tescili olur. Tacirin ticaret sicilindeki adı ise ticaret unvanı kuralları çerçevesinde korunur. Bu iki koruma alanı aynı değildir ve biri diğerinin yerini kendiliğinden tutmaz. TÜRKPATENT de marka ile patent alanlarını ayrı başlıklar altında yürütür; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 4. maddesi marka niteliği taşıyabilecek işaretleri, 7. maddesi ise marka korumasının tescille kazanıldığını düzenler.
Firma İsim Tescili Nedir?
“Firma isim tescili” mevzuatta tek başına adlandırılmış bağımsız bir tescil türü değildir. Uygulamada bu ifade üç ayrı kavrama temas edebilir: ticaret unvanı, işletme adı ve marka. Ticaret unvanı taciri tanıtır. İşletme adı doğrudan işletmeyi ayırt eder. Marka ise mal veya hizmetlerin hangi ticari kaynaktan geldiğini ayırt etmeye yarar.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 50. maddesine göre usulüne uygun biçimde tescil ve ilan edilen ticaret unvanını kullanma hakkı sahibine aittir. Marka yönünden ise 6769 sayılı Kanun’un 7. maddesi tescile dayalı münhasır hak düzenini kabul eder. Bu sebeple firma isim hakkı denildiğinde hangi hakkın hedeflendiği önce netleştirilmelidir.
Firma İsmi Patentlenir Mi?
Firma ismi patentlenmez. Patent, bir buluşa ilişkin teknik koruma aracıdır. TÜRKPATENT patent tanımını da buluş sahibine belirli süreyle tanınan hak üzerinden kurar. Bir adın, kelimenin, logonun ya da benzeri ayırt edici işaretin ticari korumasında marka tescili gündeme gelir.
Bu sebeple “firma isim patenti nasıl alınır” aramasının hukuki karşılığı çoğu dosyada “firma ismi marka olarak nasıl tescil edilir” sorusudur. Patent başvuru şartları ile marka başvuru şartları birbirinden ayrıdır. İsim üzerinde ticari tekel hedefleniyorsa marka mevzuatı esas alınır.
Firma İsim Hakkı Nasıl Alınır?
Firma adı için hukuki koruma iki ayrı kanaldan ilerleyebilir. Şirket kuruluşunda veya ticari işletme kaydında ticaret unvanı ticaret siciline tescil edilir. Mal ve hizmetleri ayırt eden ad için ise TÜRKPATENT nezdinde marka başvurusu yapılır.
TTK m.45, Türkiye’de daha önce tescil edilmiş bir ticaret unvanından ayrım kurulması için gerektiğinde ek ibare öngörür. TTK m.50 ise usulüne uygun tescil ve ilan edilen unvan üzerindeki hakkı sahibine tanır. Marka tarafında SMK m.7, tescile dayalı korumayı düzenler.
Bir işletmenin yalnızca ticaret siciline kaydolması, aynı adın bütün mal ve hizmet alanlarında marka olarak başkaları adına tescil edilemeyeceği anlamına gelmez. Buna karşılık önceki ticaret unvanı bazı koşullarda sonraki marka başvurusuna karşı hak dayanağı verebilir. SMK m.6/6, başkasına ait ticaret unvanını barındıran marka başvurusunun hak sahibinin itirazı üzerine reddedilebileceğini düzenler.
Şirket Kurmak Firma İsmini Korur Mu?
Şirket kurmak ve ticaret unvanını sicile yazdırmak unvan yönünden koruma doğurur. Fakat bu koruma, marka tescilinin sağladığı alanla birebir örtüşmez. TTK m.50 ticaret unvanını korurken, SMK m.7 marka sahibine tescile konu mal veya hizmetlerle bağlantılı haklar tanır.
Bu ayrım pratikte ciddi sonuç doğurabilir. Bir şirket unvanında yer alan ayırt edici kelime, piyasada marka gibi öne çıkıyorsa yalnızca şirket kuruluşuna güvenmek yeterli görülmemelidir. Ön araştırma yapılıp uygun mal ve hizmet sınıflarında marka başvurusu düşünülmesi, uyuşmazlık riskini azaltır.
Ticaret Unvanı İle Marka Tescili Arasındaki Fark
KonuTicaret unvanıMarkaHukuki dayanak6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu6769 sayılı Sınai Mülkiyet KanunuKayıt merciiTicaret siciliTürk Patent ve Marka KurumuKorunan unsurTacirin ticari adıMal veya hizmetleri ayıran işaretKoruma ekseniUnvanın ticari dürüstlüğe aykırı biçimde başkası tarafından kullanılmasıTescile konu mal ve hizmetler ile karıştırılma ihtimaliSüreSicil ve tacirlik ilişkisi içinde değerlendirilirBaşvuru tarihinden itibaren 10 yıl, yenilemeyle 10’ar yıllık dönemler
Ticaret unvanına tecavüz halinde TTK m.52; tespit, yasaklama, sicilde değişiklik veya silme, maddi durumun giderilmesi ve şartları varsa tazminat taleplerine imkân tanır. Marka uyuşmazlıklarında ise SMK hükümleri uygulanır.
Firma İsmi Marka Olarak Nasıl Tescil Edilir?
Bir firma ismi marka tescili dosyasında yalnızca adın boşta görünmesi yeterli değildir. İşaretin ayırt edici niteliği, önceki haklarla benzerliği ve seçilecek mal veya hizmetler birlikte incelenmelidir. SMK m.5, ayırt edici niteliği bulunmayan ya da bazı tanımlayıcı işaretlerin tesciline engel teşkil eden mutlak ret nedenlerini düzenler. SMK m.6 ise önceki marka ve diğer haklara dayalı nispi ret nedenlerini kapsar.
Ayırt edici niteliğin kontrolü
İşletmenin faaliyetini doğrudan tarif eden, sektörde herkesçe ihtiyaç duyulan veya ayırt edici gücü zayıf kelimeler daha dar bir koruma alanıyla karşılaşabilir. Marka seçiminde kısa, akılda kalabilen ve sektörde sıradanlaşmamış bir ibare hukuki açıdan daha güçlü bir zemin yaratabilir. Her dosya kendi işareti ve mal veya hizmet listesi üzerinden incelenir.
Önceki hakların taranması
Başvuru öncesinde yalnızca aynı kelime değil, yazılış ve ses bakımından yakın ibareler de taranmalıdır. Karıştırılma ihtimali değerlendirilirken işaret benzerliği ile mal veya hizmet benzerliği birlikte ele alınır. SMK m.6/1 bu ölçüyü açık biçimde düzenler. Tanınmış markalar için koruma alanı daha geniş sonuçlar doğurabilir.
Mal ve hizmet listesinin belirlenmesi
Marka başvuruları Nice Sınıflandırması çerçevesinde mal ve hizmetlere göre sınıflandırılır. Sistem 34 mal ve 11 hizmet sınıfından meydana gelir. Seçim, şirketin ticaret sicilindeki faaliyet koduna bakılarak otomatik biçimde yapılmaz; markanın hangi mal veya hizmetlerde ticari işlev göreceği esas alınır. TÜRKPATENT, güncel Nice listesi ile TMCLASS ve WIPO araçlarına erişim verir.
Firma İsim Sorgulaması Nasıl Yapılır?
Firma isim sorgulama iki ayrı veri alanında yürütülmelidir. Marka yönünden TÜRKPATENT Marka Araştırma ekranında marka adı, başvuru sahibi ve sınıf ölçütleriyle tarama yapılabilir. Yalnızca birebir eşleşmeye bakmak eksik kalır; benzer yazımlar, kelime kökleri, ses yakınlığı ve sektör bağlantısı da incelenmelidir.
Ticaret unvanı yönünden Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nin Unvan Sorgulama ekranı tercih edilebilir. TOBB sayfası, düşünülen unvanın başka bir işletme adına kayıtlı bulunup bulunmadığının Birlik ve Ticaret Bakanlığı veri tabanları üzerinden sorgulanabildiğini bildirir. MERSİS de ticaret sicili işlemlerinin elektronik altyapısını yürütür.
Benzer Firma İsmi Varsa Marka Tescili Yapılabilir Mi?
Benzer bir firma veya marka adının bulunması her başvurunun kendiliğinden reddedileceği anlamına gelmez. Karar; işaretlerin benzerlik derecesine, mal veya hizmetlerin yakınlığına, önceki hakkın niteliğine ve karıştırılma ihtimaline göre verilir.
SMK m.6/1, aynı veya benzer işaretlerle aynı veya benzer mal ve hizmetlerin halk nezdinde karıştırılma ihtimali doğurması halinde itiraz üzerine ret öngörür. SMK m.6/5 tanınmış markalar yönünden daha geniş koruma kurar. SMK m.6/6 ise başkasına ait ticaret unvanının yeni marka başvurusunda yer alması halinde önceki hak sahibine itiraz zemini tanır.
Dolayısıyla aynı kelimenin sicilde görülmesi tek başına kesin yanıt vermez. Benzerlik incelemesi, sınıf numarasından ibaret mekanik bir kontrol de değildir. Malların veya hizmetlerin gerçek ticari yakınlığı dikkate alınır.
Firma İsmi İçin Hangi Marka Sınıfları Seçilmelidir?
Firma ismi için tek bir sabit marka sınıfı yoktur. Sınıf seçimi, markanın piyasada ilişkilendirileceği mal ve hizmetlere göre yapılır. Perakende ve ticari aracılık hizmetleri çoğu dosyada 35. sınıfla bağlantı kurabilir; yazılım ve teknoloji hizmetleri 42. sınıfta, eğitim hizmetleri 41. sınıfta, yiyecek ve içecek hizmetleri 43. sınıfta yer alabilir. Fakat her işletme için 35. sınıf seçmek doğru bir yaklaşım değildir.
Yanlış veya aşırı geniş sınıf listesi başvuru maliyetini artırabilir ve ilerleyen dönemde hak çatışmalarını çoğaltabilir. Dar hazırlanan liste ise işletmenin gerçek faaliyet alanını koruma dışında bırakabilir. TÜRKPATENT’in Nice sayfasındaki güncel sınıflandırma metni başvuru tarihindeki listeyle birlikte kontrol edilmelidir.
Firma İsim Tescil Başvurusu Nasıl Yapılır?
Marka başvuruları TÜRKPATENT’in EPATS sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılır. Kurumun 2026 tarihli marka bilgilendirme kitapçığı, başvuruların e-Devlet arayüzüyle uyumlu EPATS üzerinden alındığını ve eksiksiz dosyaların başvuru tarihi, saati ve dakikası esas alınarak işleme girdiğini bildirir.
Başvuru dosyasında marka örneği, başvuru sahibi bilgileri, seçilen mal ve hizmet listesi ile ücret işlemleri yer alır. Kurum önce biçim yönünden inceleme yapar. Ardından mutlak ret nedenleri kontrol edilir. Yayım kararı alan başvuru Resmî Marka Bülteni’nde yayımlanır. Üçüncü kişiler, SMK m.18 uyarınca yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir. İtiraz bulunmazsa veya itirazlar kesin biçimde aşılırsa tescil aşamasına geçilir.
Hukuki Uyarı
Buradaki bilgiler bilgilendirme amacı taşır ve somut uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Başvuru, itiraz veya dava öncesinde marka sicili, ticaret sicili, tarafların önceki hakları ve süreler dosyaya göre ayrı biçimde incelenmelidir.
Hukuk bürosu internet sitesinde iletişim bağlantısı yayımlanacaksa, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği de hesaba katılmalıdır. 9 Ağustos 2024 tarihli değişiklik, iş elde etmeye dönük arama motoru yöntemleri ile kullanıcıyı bir siteden başka bir siteye taşıyan internet kısa yollarına ilişkin sıkı sınırlamalar getirir. Bu sebeple doğrudan WhatsApp yönlendirmesi yayına alınmadan önce bağlı baro kuralları yönünden ayrı bir kontrolden geçmelidir.
Yayın politikası elveriyorsa iletişim amacıyla detaylı bilgi bağlantısı kullanılabilir. Bu bağlantının bir hukuk bürosu sitesindeki konumu, metni ve teknik yapısı reklam yasağı yönünden ayrı bir hukuki denetimden geçmelidir.