Markanın kullanılmaması nedeniyle iptali, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında tescilli bir markanın, koruma altında bulunduğu mal veya hizmetlerde Türkiye’de ciddi biçimde piyasada yer almaması halinde gündeme gelir. Kural, tescil tarihinden başlayan 5 yıllık dönem ile markaya 5 yıl kesintisiz ara verilmesi halini kapsar.
10 Ocak 2024 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren yasal düzenleme uyarınca yeni iptal taleplerinin idari karar mercii Türk Patent ve Marka Kurumudur (TÜRKPATENT). Marka tescili sahibi ise ticari faaliyeti, markayı, tarih aralığını ve tescilli mal veya hizmetlerle bağı ortaya koyan delillerle kullanım ispatı yükünü taşır.
Bu konu yalnızca sicilde bir kaydın silinmesi meselesi değildir. İptal talebinin hangi mal veya hizmetlere yöneltildiği, 5 yıllık dönemin doğru hesabı, ciddi kullanımın niteliği ve delillerin tarihsel bağı dosyanın kaderini doğrudan etkiler. Kullanmama nedeniyle marka iptali tam veya kısmi biçimde karara bağlanabilir.
Markanın Kullanmama Nedeniyle İptali Nedir?
SMK9. maddesi, marka sahibine tescilden sonra fiili ticari faaliyet yükü yükler. Tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde marka, tescilli mal veya hizmetler bakımından Türkiye’de ciddi biçimde piyasada yer almıyorsa iptal gündeme gelebilir. Aynı sonuç, markaya 5 yıl kesintisiz ara verildiğinde de doğabilir. Kanun, haklı sebep bulunan halleri bu kuralın dışında tutar.
SMK m. 26/1-a maddesi ise m. 9/1’deki şartların bulunması halinde TÜRKPATENT'in talep üzerine iptal kararı verebileceğini düzenler. Talep kendiliğinden yürüyen bir denetim değildir. Menfaati bulunan ilgili kişiler, tescilli markaya karşı Kuruma başvurarak süreci başlatır.
Hukuki Danışmanlık: Tescilli markanızın kullanılmama nedeniyle iptal riskiyle karşı karşıya kalmaması veya rakiplerin boşta kalan markalarına karşı işlem başlatmak için uzman marka vekillerimizden görüş alabilirsiniz.
Marka Kullanma Zorunluluğu Nedir?
Marka tescili, sahibine süre boyunca sınırsız ve fiili faaliyetten bağımsız bir tekel hakkı vermez. Kanun, tescilli işaretin ticari yaşamda gerçek bir karşılık bulmasını arar. Markanın yalnızca sicilde kayıtlı kalması, alan adı elde tutulması ya da ileride faaliyete geçme niyetini anlatan belgeler tek başına ciddi kullanım sayılmayabilir.
Aranan faaliyet, markanın tescilli bulunduğu mal veya hizmetlerle doğrudan bağ kurmalıdır. Bir markanın belirli bir sınıfta (örneğin 35. sınıf hizmetlerde) piyasada yer alması, aynı tescildeki diğer marka sınıfları yönünden otomatik koruma devamı anlamına gelmez. Dosya, her mal ve hizmet grubu bakımından ayrı ayrı incelenir.
Beş Yıllık Kullanım Süresi Nasıl Hesaplanır?
Beş yıllık süre, kural olarak markanın tescil tarihinden itibaren hesaplanır. Başvuru tarihi bu hesabın başlangıcı değildir. Marka ilk beş yılda ciddi biçimde piyasaya çıkmışsa fakat daha sonra faaliyete beş yıl kesintisiz ara verilmişse iptal sebebi yeniden gündeme gelir.
Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m. 30/A uyarınca m. 26/1-a dayanaklı iptal başvurusunda, talep tarihinde markanın Türkiye’de en az 5 yıldır tescilli bulunması aranır.
Devir İşlemleri: Yapılan marka devri, önceki dönemi silmez ve 5 yıllık hesabı kendiliğinden yeniden başlatmaz. Mahkeme kararlarında da devir tarihinin yeni bir 5 yıllık süre yaratmadığı görülür.
Yeniden Piyasaya Dönüş (SMK m. 26/4): 5 yıllık dönem bittikten sonra marka ciddi biçimde yeniden piyasaya dönmüşse iptal talebi reddedilebilir. Ne var ki iptal başvurusunun yapılacağı düşünülerek başvurudan önceki 3 ay içinde başlayan faaliyet hesaba katılmayabilir. Kanun burada sırf iptali önlemeye dönük yapay ticari hareketlere karşı sınır çizer.
Ciddi Marka Kullanımı Ne Demektir?
Ciddi marka kullanımı, markanın yalnızca kağıt üzerinde ya da sembolik ölçekte görünmesinden daha geniş bir ticari gerçeklik arar. Faaliyet, markanın kaynak ayırt etme işleviyle uyumlu biçimde pazara yönelmelidir. Satış miktarı, satış sıklığı, faaliyetin süresi, malın niteliği, pazarın yapısı ve ticari hacim birlikte incelenir.
Her dosyada aynı satış adedi aranmaz. Yüksek bedelli ve dar müşteri kitlesine seslenen bir mal bakımından düşük adetler yeterli görülebilirken kitlesel tüketim ürünlerinde aynı rakam zayıf kalabilir. Yakın tarihli Yargıtay incelemelerinde birkaç belge ve sınırlı satışın, pazar ilişkisini sürdürecek ağırlığa erişmediği hallerde ciddi kullanımın kanıtlanamadığı kabul edilmiştir.
Markanın Hangi Kullanımları Geçerli Kullanım Sayılır?
SMK m. 9, tescildeki işaretten küçük ölçüde ayrılan ve ayırt edici karakteri değiştirmeyen kullanımları da korur.
Geçerli kabul edilen durumlar:
İhracat Kullanımı: Markanın yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalaj üzerinde yer alması kanun kapsamındadır.
Üçüncü Kişi Kullanımı: Marka sahibinin izniyle üçüncü kişi tarafından yürütülen faaliyet, doğrudan sahibin faaliyeti sayılır.
Lisans ve Distribütörlük: Lisans alan şirket, distribütör veya yetkili satıcı üzerinden yürüyen ticaret dosyada değer taşır. Burada yalnız sözleşmenin varlığı yeterli olmayıp sözleşmeye bağlı gerçek satış, reklam, sevkiyat veya hizmet kayıtlarıyla fiili pazar faaliyeti arasında bağ kurulması beklenir.
Kullanılmayan Marka Nasıl İptal Ettirilir?
İptal isteyen kişi önce tescil kaydını ve mal veya hizmet listesini inceler. Ardından hangi kalemlerde 5 yıllık ciddi kullanım bulunmadığı tespit edilir. Talep, yalnızca boşta kaldığı ileri sürülen mal veya hizmetlere yöneltilebileceği gibi şartlar varsa tescilin tamamına da yöneltilebilir.
Yönetmelik m. 30/A, her iptal talebinin tek bir tescilli marka için yapılmasını öngörür. Formda marka tescil numarası, talep sahibinin bilgileri, hukuki dayanak, iptali istenen sınıflar ile ücret bilgisi yer alır. Usule aykırı dosyada bazı eksiklikler bakımından talep yapılmamış sayılabilir.
Piyasada haksız engel oluşturan tescillere karşı işlem başlatmak veya başvurunuza yönelik marka tesciline itiraz süreçlerini yönetmek için uzmanlarımızla iletişime geçebilirsiniz.
Marka İptal Talebi Nereye Yapılır?
10 Ocak 2024 tarihinde SMK m. 26 yürürlüğe girdi. Bu tarihten sonra yapılan yeni iptal taleplerinde merci TÜRKPATENTtir. 10 Ocak 2024 tarihinde mahkemelerde görülmekte bulunan eski iptal davaları ise geçiş kuralı uyarınca mahkemelerce bitirilir.
Başvuru elektronik sistem üzerinden Kuruma iletilir. Yönetmelik m. 30/A, imzalı iptal talep formu ile yürürlükteki ücretin ödenmesini arar. Ücret yapısı dönemsel tarife değişikliklerine tabi bulunduğundan başvuru tarihinde Kurumun ücret tarifesinin kontrolü gerekir. TÜRKPATENT, 2025 yılında iptal ücretine ilişkin emanet tutarlı yapıya geçtiğini duyurmuştur.
TÜRKPATENT Marka İptal İşlemleri Nasıl Yürür?
Kurum, usul şartlarını taşıyan iptal talebini marka sahibine tebliğ eder. SMK m. 26/7 uyarınca marka sahibi, tebliğden itibaren 1 ay içinde delil ve cevabını dosyaya ekler. Talep edilirse Kurum en çok 1 ay ek süre verebilir. Kurum ek bilgi veya belge isteyebilir ve dosya üzerinden karar verir. SMK m. 26/1-a dayanaklı dosyada asıl tartışma ciddi kullanım veya haklı sebep üzerinde yoğunlaşır. Süresinde delil verilmemesi veya belgelerin kullanıma ilişkin bulunmaması halinde Kurum iptal kararı verir.
M. 26/1-a dayanaklı dosyada asıl tartışma ciddi kullanım veya haklı sebep üzerinde yoğunlaşır. Yönetmelik m. 30/A’ya göre marka sahibinin süresinde delil vermemesi ya da dosyadaki belgelerin kullanıma ilişkin bulunmaması halinde Kurum iptal talebini kabul eder.
Marka Sahibinin Kullanımı İspatlaması ve Sunduğu Deliller
Kullanmama iddiasında marka sahibi, markanın iptali istenen mal veya hizmetlerde Türkiye’de ciddi biçimde piyasada bulunduğunu kanıtlar. İspatın; doğru tescil numarasına, doğru mal veya hizmete ve doğru 5 yıllık döneme bağlanması gerekir.
Kullanım ispatı için verilebilecek deliller:
Fatura ve e-fatura kayıtları, sevk belgeleri
Satış sözleşmeleri, ihracat ve gümrük kayıtları
Ürün katalogları, fiyat listeleri, reklam kayıtları
Tarihli internet sayfaları ve çevrim içi mağaza kayıtları
Banka hareketleri, ticari defterler, lisans ve distribütör belgeleri
Fatura üzerinde markanın açık biçimde yer almaması halinde ürün kodu, katalog veya sipariş kaydıyla bağ kurulabilir. Sosyal medya takipçi sayısı tek başına satış kanıtı değildir. İptal riski taşımayan adımlar atmadan önce sicil durumunu analiz etmek için detaylı marka sorgulama yapılması önerilir.
Haklı Nedenle Kullanmama Nedir?
Haklı neden, marka sahibinin ticari tercihinden kaynaklanmayan ve markanın piyasaya çıkmasını gerçek biçimde engelleyen dış koşulları kapsayabilir. İthalat yasağı, resmi makam kararı, zorunlu izin süresindeki olağan dışı engel veya faaliyeti doğrudan durduran mücbir sebep bu başlık altında tartışılabilir.
Salt mali sıkıntı, pazarlama bütçesi ayrılmaması, şirket içi yeniden yapılanma ya da ticari strateji değişikliği çoğu dosyada tek başına yeterli sayılmaz. Engel ile kullanmama arasında nedensellik bağı kurulmalıdır. Haklı nedenin süresi de önem taşır. Kısa süreli bir engelin beş yıllık dönemin tamamını açıklayıp açıklamadığı ayrı biçimde incelenir.
Markanın Kısmen İptali Mümkün Mü?
Evet. SMK m. 26/5, iptal sebebi yalnız bazı mal veya hizmetler bakımından mevcutsa kısmi iptal kararı verilebileceğini düzenler. Markanın bir sınıftaki tek bir alt grup için piyasada yer alması, aynı sınıf içindeki tüm mal veya hizmetlerin otomatik biçimde korunacağı anlamına gelmez.
Bu ayrım, geniş mal ve hizmet listesiyle tescilli markalarda belirleyici nitelik taşır. Kurum, ciddi faaliyetin kanıtlandığı kalemleri koruyup diğer kalemleri sicilden çıkarabilir. Marka örneğini değiştirerek iptal kararı verilemez.
İptal Edilen Markanın Hukuki Durumu Ne Olur?
SMK m. 27/2 uyarınca iptal kararı kural olarak iptal talebinin Kuruma verildiği tarihten itibaren hüküm doğurur. Kesinleşen karar sonrasında marka sicilden terkin edilir ve Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanır.
İptal ve Hükümsüzlük Farkı: Hükümsüzlük, şartlarına göre marka başvuru tarihine kadar geriye giden etki yaratır ve marka hükümsüzlük davası ile mahkemelerce karara bağlanır. İptal ise kural olarak Kuruma başvuru tarihinden itibaren ileriye dönük sonuç doğurur.
Marka iptal süreçlerinde hak kaybına uğramamak, kullanım delillerinizi eksiksiz sunmak veya piyasada engel oluşturan markalara karşı iptal talebinde bulunmak için uzman marka vekillerimizle iletişime geçebilirsiniz.