Marka İptali İşlemleri

Marka iptali, bir markanın kullanılmaması veya hukuka aykırı kullanımı sonucu TÜRKPATENT tarafından iptal edilmesidir. En bilinen iptal sebebi, markanın kesintisiz 5 yıl boyunca kullanılmamasıdır; bunun haricinde markanın yaygın ad (jenerik) hâline gelmesi de bir iptal sebebidir.

• Haksız tescillerin iptali: Tescilinize engel olan veya haksız yere tescil edilmiş markaların kalıcı iptali sağlanarak kendi markanızın tesciline giden yol açılır.
• Kullanılmayan markanın iptali: Beş yıldır piyasada kullanılmayan markalar tespit edilir; kullanmama gerekçesiyle iptal talebiyle sicilden silinmesi için süreç yürütülür.
• Kapsamlı süreç yönetimi: Delil toplama, talep ve dilekçelerin hazırlanması ve sürecin takibi dâhil tüm hukuki süreç sizin adınıza profesyonelce yönetilir.

Fikir Tescil olarak bu içerikte; 10 Ocak 2017'de yürürlüğe giren Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve özellikle 10 Ocak 2024 ile 15 Mart 2025 tarihlerinde yapılan önemli değişiklikler ışığında marka iptali süreçlerini detaylıca ele alıyoruz. Marka sahipleri ve potansiyel başvuru sahipleri için bu güncel bilgilerin yol gösterici olmasını umuyoruz.

Marka iptali; tescili tamamlanmış ancak belirli bir süre boyunca ciddi biçimde kullanılmayan veya hukuka aykırı şekilde kullanılan markaların tescilinin sona erdirilmesi işlemidir. Bu uygulama; marka sicilindeki atıl markaların temizlenmesini, böylece yeni markaların tescilinin önünün açılmasını ve ticari hayatta markaların gerçek amacına uygun kullanılmasını hedefler.

Markanızın aktif korunması ve olası hak kayıplarının önüne geçilmesi için marka iptali süreçlerini anlamak büyük önem taşır.

Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca, tescilli bir markanın iptali aşağıdaki hâllerde mümkündür:

• Kullanmama nedeniyle iptal: İptali talep edilen markanın, tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde haklı bir sebep olmaksızın Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmaması veya kullanımına 5 yıl kesintisiz ara verilmiş olması gerekir. Kullanım, marka sahibi veya onun izniyle gerçekleşmeli ve markanın tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından fiilen yapılmış olmalıdır. İptal talebinden önceki 3 ay içinde gerçekleşen kullanımlar, iptal talebi düşünülerek yapıldığı varsayıldığından dikkate alınmaz.
• Jenerik hâle gelme nedeniyle iptal: Marka sahibinin eylemleri veya gerekli önlemleri almaması sonucunda markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetler için sektörde yaygın bir ad (jenerik isim) hâline gelmesi durumunda iptali istenebilir.
• Halkı yanıltma nedeniyle iptal: Marka sahibinin veya izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın; tescilli olduğu mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması hâlinde iptaline karar verilebilir.
• Ortak ve garanti markalarında teknik şartnameye aykırı kullanım: Ortak marka veya garanti markası niteliğindeki tescillerde, marka sahibinin SMK m.32'de düzenlenen teknik şartnameye sürekli aykırı kullanımı engellemek için gerekli önlemleri almaması durumunda iptal kararı verilebilir. Ortak marka, bir grup işletme tarafından kullanılan ve bu gruptaki mal/hizmetleri diğerlerinden ayıran işarettir; garanti markası ise marka sahibinin kontrolünde birçok işletme tarafından, ürün veya hizmetlerin ortak özelliklerini, üretim usullerini, coğrafi menşelerini ve kalitesini garanti etmeye yarayan işarettir.

Marka iptali talepleri, kural olarak markanın iptalinden menfaat sağlayabilecek ilgili kişiler tarafından yapılmalıdır. Bu, genellikle aynı veya benzer mal/hizmetlerde marka tescil ettirmek isteyen ya da mevcut markasının korunmasını sağlamak isteyen rakipler veya sektördeki diğer aktörlerdir.

Ancak markanın halkı yanıltıcı biçimde kullanılması veya ortak/garanti markalarının teknik şartnameye aykırı kullanımı gibi kamu düzenini ilgilendiren sebeplerle iptal talepleri; ilgili kişilerin yanı sıra Cumhuriyet Başsavcıları ve ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından da ileri sürülebilir.

İptal talepleri, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya onların hukuki haleflerine karşı ileri sürülür. Talep edildikten sonra hak sahibinin değişmesi, sürecin sicildeki mevcut hak sahibine karşı devam etmesini engellemez.

10 Ocak 2024 tarihinden itibaren yürürlüğe giren SMK m.26 düzenlemesi uyarınca, marka iptal taleplerini değerlendirme yetkisi mahkemelerden Türk Patent ve Marka Kurumu'na (TÜRKPATENT) geçmiştir. İptal talepleri artık doğrudan Kuruma yapılmaktadır.

Bu değişiklik, iptal süreçlerinin daha hızlı ve konunun uzmanı bir kurum tarafından yürütülmesini amaçlamaktadır. Mahkemelerin görev alanında ise SMK m.5 ve m.6'ya dayanan marka hükümsüzlüğü davaları kalmıştır.

15 Mart 2025 tarihinde yayımlanan Sınai Mülkiyet Kanunu'nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'te yapılan değişiklikler, marka iptal taleplerinin usul ve esaslarını netleştirmiştir. Güncel süreç şu şekildedir:

• Tek markaya tek talep: Her bir iptal talebi, tek bir tescilli markaya ilişkin olarak yapılmalıdır.
• İmzalı talep formu: İptal talebi; gerekçelerin ilgili mevzuattaki madde, fıkra ve bent karşılıklarının açıkça belirtildiği imzalı bir iptal talep formu ile Kuruma sunulmalıdır.
• Ücret ödeme zorunluluğu: Talebin incelenmesi için belirlenen ücretin ödenmesi ve ödemeye ilişkin bilginin Kuruma sunulması zorunludur.
• Gerekli bilgiler: Formda; iptali istenen markanın tescil numarası, iptali istenen mal veya hizmetler (sınıflarıyla birlikte), talep edenlerin kimlik ve iletişim bilgileri, varsa vekilin kimlik ve iletişim bilgileri, iptal gerekçesinin mevzuat karşılıklarıyla açıkça belirtilmesi (kullanmama dışındaki gerekçelerde ilgili bilgi ve belgeler) ve ücretin ödendiğine ilişkin bilgi bulunmalıdır.
• Eksikliklerin giderilmesi: Usulüne uygun yapılmayan taleplerde Kurum, eksikliklerin giderilmesi için 1 aylık süre verir. Bu sürede eksiklikler giderilmezse talep reddedilir ve ödenen marka iptal ücreti iade edilmez.
• Cevap ve delil sunma süreci: Kurum, iptal talebine ilişkin cevap ve delillerini sunması için marka sahibine 1 aylık süre tanır; talep hâlinde bu süre 1 ay daha uzatılabilir. Süresinde sunulmayan cevap ve deliller dikkate alınmaz.
• Ek bilgi ve belge talebi: Kurum, gerekli gördüğü hâllerde taraflardan 1 ay içinde ek bilgi, belge veya açıklama sunmalarını isteyebilir; sunulmazsa talep mevcut bilgilerle değerlendirilir.
• Doğrudan ret kararı: İptali istenen markanın talep tarihinde tescilli olmaması, marka hakkının sona ermiş olması veya kullanmamaya dayalı taleplerde markanın en az 5 yıldır tescilli olmaması hâlinde Kurum, marka sahibine bildirim yapmadan talebi doğrudan reddedebilir.
• Kullanım delili talebi: Kullanmama sebepli iptal taleplerinde, markanın talep tarihinde Türkiye'de en az 5 yıldır tescilli olması şartıyla Kurum, marka sahibinden markasını ilgili mal veya hizmetlerde ciddi biçimde kullandığına ya da kullanmamaya dair haklı sebepleri olduğuna ilişkin delil ister. Delil sunulmaması veya yetersiz bulunması hâlinde Kurum, iptal talebini kabul ederek markanın iptaline karar verir; ancak iptal kararı benzer mal veya hizmetler yönünden verilemez.
• Kararın tescili ve yayımı: Nihai iptal kararları sicile kaydedilir ve markanın tescil numarası, tescil tarihi, marka örneği, marka sahibi bilgileri, iptal edilen mal/hizmetler ve iptalin etkili olduğu tarih gibi bilgilerle bültende yayımlanır.

2025 yılı itibarıyla marka iptal ücreti iki kalemden oluşmaktadır ve tek seferde Kuruma ödenir:

• Marka iptal ücreti: 28.150,00 TL
• Marka iptal talebi emanet ücreti: 23.458,33 TL
• Toplam ödenecek tutar: 51.608,33 TL

Emanet Ücretinin İadesi

• Talebin tümüyle reddedilmesi: Kurum, iptal talebini tümüyle reddederse (markanın iptaline karar verilmezse) emanet olarak yatırılan tutar, iptali istenen markanın sicilde kayıtlı sahibine ödenir.
• Talebin tümüyle kabul edilmesi: İptal talebinin tümden kabul edilip markanın iptaline karar verilmesi hâlinde emanet ücreti, talebi üzerine iptal talep edene ödenir.
• Kısmi iptal kararı: Kurum markanın kısmen iptaline karar verirse (bazı mal/hizmetler için iptal, diğerleri için devam) emanet hesabındaki ücret iki tarafa da ödenmez ve Kuruma gelir olarak kaydedilir.
• Talep edilmeme süresi: Kurumun nihai kararından itibaren on yıl içinde emanet ücretinin talep edilmemesi hâlinde bu ücretler Kuruma gelir kaydedilir.
• Usul eksikliği nedeniyle ret: Usulüne uygun başvuru yapılmaması ve eksikliklerin süresinde giderilmemesi hâlinde emanet ücreti talep sahibine iade edilir; ancak marka iptal ücreti iade edilmez.

Kurum tarafından markanın iptaline karar verilmesi hâlinde marka hakkı sona erer. İptal kararı, kural olarak, iptal talebinin Kuruma sunulduğu andan itibaren geleceğe etkili olarak hüküm ve sonuç doğurur.

Ancak markanın iptalini gerektiren hâller daha önceki bir tarihte meydana gelmişse, talep üzerine iptal kararının bu tarihten itibaren geçmişe etkili olacağına karar verilebilir. Geçmişe etkili karar talep edildiğinde, iptalin etkili olması istenen tarihin talepte açıkça belirtilmesi gerekir.

Marka iptali ve hükümsüzlüğü kavramları sıklıkla karıştırılsa da sebep ve etkileri bakımından önemli farklılıklar gösterir:

• Sebepler: Marka iptali; SMK m.26'da düzenlenen kullanmama, jenerikleşme, halkı yanıltma ve ortak/garanti markalarında teknik şartnameye aykırılık sebepleridir. Marka hükümsüzlüğü ise SMK m.5 ve m.6'da düzenlenen mutlak ve nispi ret nedenleridir (örneğin ayırt edici nitelik taşımama, kamu düzenine aykırılık, önceki bir markayla benzerlik).
• Yetkili makam: Marka iptalinde 10 Ocak 2024'ten itibaren Türk Patent ve Marka Kurumu; hükümsüzlükte mahkemeler (Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri).
• Talep edenler: İptalde kural olarak menfaati olan ilgili kişiler (kamuyu ilgilendiren hâller hariç); hükümsüzlükte ilgili kişilerin yanı sıra Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları da talep edebilir.
• Etki tarihi: İptal, kural olarak talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren geleceğe etkilidir (istisnai hâllerde geçmişe etkili olabilir); hükümsüzlük ise markanın başvuru tarihinden itibaren hüküm doğurur ve tescille sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır.

Bir markanın iptal edilebilmesi için temel şartlar şunlardır:

• Tescilli bir markanın varlığı,
• SMK m.26'daki iptal sebeplerinden birinin gerçekleşmiş olması,
• İptal talebinin menfaati olan ilgili kişilerce yapılması,
• Talebin, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı ileri sürülmesi,
• Talebin ve ücretlerinin, 15 Mart 2025 tarihli Yönetmelik değişikliklerine uygun olarak TÜRKPATENT'e sunulması.

Marka iptali, ticari hayatta markaların aktif kullanımını sağlamak ve marka sicilinin güncelliğini korumak adına önemli bir mekanizmadır. Marka sahiplerinin tescilli markalarını düzenli ve ciddi biçimde kullanmaları, olası iptal risklerine karşı en güçlü savunmadır. Fikir Tescil olarak; tescil süreçlerinizden marka takibine, olası iptal talepleri ve itiraz süreçlerinize kadar her adımda yanınızdayız.